Adana

27 / 07 / 2008 - 21:26

Yazı boyutu:

Adana, Türkiye´nin güneyinde Akdeniz Bölgesi´nin Doğu Akdeniz Bölümü´nde yer alan 14.030 km² yüz ölçümüne ve 1.682.250 nüfusa (1997 sayımı sonuçları) sahip bir ildir. İlçe sayısı 13 olan Adana´nın 46 Belediyesi,550 köyü bulunmaktadır. Adana ilinin merkezi yine aynı adla anılan Adana kenti olup, Adana ili ve il merkezi Türkiye´nin en önemli tarımsal üretim bölgelerinden olan Çukurova Deltası’nda yer alır ve esas olarak gelişimi ve ekonomisi tarımsal üretim ve tarıma dayalı endüstri yoğunlukludur. 05.06.1986 tarihinde çıkarılan 3306 sayılı yasa ile Büyükşehir statüsüne kavuşmuştur. 28.10.1996 sayılı Resmi Gazete´de yayınlanan Bakanlar Kurulu Kararı ile Osmaniye İlçesi Adana´dan ayrılarak İl olmuş, Adana´nın Kadirli, Düziçi, Bahçe ilçeleri Osmaniye´ye bağlanmıştır.

Adana kenti, Seyhan ve Ceyhan nehirlerinin oluşturduğu Çukurova Deltası´ndan kuzeydeki dağlara doğru hafif bir eğimle yükselen alüvyal dolgu taraçalardan biri üzerinde, denizden yaklaşık 40 km içeride (ve kuzeyde) kurulmuştur. Denizden yüksekliği il merkezinde 23 m´dir. Seyhan nehri, bu düzlükte bir kaç metre gömülmüş geniş bir yatak içinde kentin kuzeyinden güneyine akar. Irmakla kentin kurulduğu düzlük arasındaki düzey farkının azlığından doğan sel baskınları, Seyhan Barajı´nın yapımından sonra hemen hemen ortadan kalkmıştır. Adana kentinin çekirdeğini, sırtını doğuda Seyhan ırmağına dayamış olan Tepebağ yükseltisinin çevresindeki dairesel yerleşim oluşturur. Roma döneminden kalma Taş Köprü, burayı Seyhan´ın sol kıyısına bağlar. Uzun süre orta halli bir taşra kenti özelliğini koruyan, nüfusu 20-30 bini aşamayan Adana; 19. yy´ın ikinci yarısında gelişmeye başladı. Bu gelişme özellikle 1950´den sonra hızlanarak Adana´ya bugünkü büyük kent özelliğini kazandırdı. 1886´da, kent, demir yoluyla Mersin Limanı´na bağlandı. Hicaz demir yolu Birinci Dünya Savaşı yıllarında Torosları aşarak Adana´ya ulaştı. Bu gelişmeler sonucu kent, özellikle 1950´den sonra eski çekirdeğin çevresinde daha çok Kuzey-Batı´daki istasyona ve batıya doğru olmak üzere hızla yayıldı, çekirdek bölümde kimi düzenlemeler yapıldı. Planlı yeni mahalleler kuruldu, geniş caddeler ve parklar açıldı. Bu gelişmeler sırasında büyüme Seyhan´ın sol yakasına taştı. Türkiye´deki kentleşme sürecinin en hızlı olduğu yerleşmelerden biri olan Adana, Akdeniz Bölgesi´nin ticaret, sanayi ve sermaye piyasası bakımlarından en önemli merkezidir. Gelişmiş bir yol şebekesinin kavşak noktası olan Adana´da, havaalanı, çeşitli düzeyde eğitim kurumları, Çukurova Üniversitesi ve Devlet Güzelsanatlar Galerisi vardır.

Adana şehir merkezine yakın olan Adana Şakirpaşa Havaalanı 1937´de hizmete açıldı. 1988 yılında alana toplam 6646 iniş-kalkış yapılmış, 348592 yolcu taşınmıştır. Adana´dan Ankara, İzmir, Istanbul ve yaz aylarında Almanya´ya düzenli tarifeli uçak seferleri vardır. Adana´nın Karataş ilçesi´nde yeni bir uluslararası havalimanı çalışmaları sürdürülmektedir.

Adana'ya Özel Terimler:

Aboo:Hayret nidası, sevinç, şaşkınlık ve heyecan bildirir.
Acar:Yeni, kullanılmamış.
Adı Batasıca:Lanet ifadesi, ismi telafuz edilmek istenmeyen kişiler için kullanılır.
Afara:Tarlada hasattan arda kalanı toplama.
Anarya:Geri vites, geri gitmek.
Algan Kuşu:Sadece kağıt kullanılarak yapılan uçurtma.
Allöş:Sevinç nidası.
Analı-Gızlı:İçli köfte ile dışındaki malzemeden yapılan fındık büyüklüğündeki tanelerin birlikte pişirildiği sulu yemek.
Aşgana:Mutfak.
Avel:Aptal, Avanak.
Avsun:Efsun.
Bak Hele:Bakar mısın, baksana anlamında kullanılır.
Banadura:Domates.
Banadura Suyu:Domates salçası.
Barnak:Parmak.
Bayakdan:Biraz evvel, demin.
Bici Bici:Nişastadan yapılan ve üzerine buz rendelenen bir tatlı.
Bübü:Hala

Bider:Tuhum.
Bocit:Sürahi.
Böbü:Yer altında yaşan bir çeşit zehirli örümcek.
Böğü:Canavar.
Camız:Manda.
Carcür:Şarjör
Celfin:Henüz yumurtlama yaşına gelmemiş tavuk.
Cere:Testi.
Cıbartmak : birinin çıplak yerine vurunca orayı kızartmak yakmak

Cılk:Çürük, bozuk.
Cıncık:Cam, cam kırığı, cam parçası.
Cıncık Gulle:Misket.
Cıyındırık:Etin sinirli tarafı.
Curun:İçinde hayvanların su içtiği veya yem yediği tekne.
Cülük:Civciv.
Çapıt:Çaput, bez parçası.
Çiğit:Pamuk çekirdeği.
Çimmek:Suda yüzmek, banyo yapmak.
Çingil:Sıvı yiyecekleri koymak için bakırdan yapılmış saplı kap.
Çul:Dokuma yer sergisi.
Davış:Ses

Dardağan:Nohut büyüklüğünde çekirdekli, yeşil ağaç meyvesi.
Debildek:Darbuka.
Deli Gız:Ağaçtan yapılmış büyük kaşık.
Dehbe:Kulplu ağzı kapaklı güğüm.
Dıkılmak:Girmek.
Döş:Göğüs.
Dul Avrat Çorbası:Küçük küp şeklinde kesilmiş, etsiz hamur çorbası.
Elçi:Tarlada çalışan amelenin (ırgatın) amiri.
Enik:Köpek yavrusu.
Essah, Essahtan:Gerçek, gerçekten. (Ciddi misin? soru cümlesi gibi)
Eşgi:Ekşi.
Evdeci:Çiftlikte ev işlerini yapan erkek işçi.
Evraaç:Saç üzerinde pişen ekmeği çevirmek için kullanılan ahşap sopa.
Fallik:Hafif meşrep (kadınlar için).
FeriştahEn büyük kişi, padişah.
Fıcıtmak:Fırlatıp atmak.
Fırındak:Topaç, fırıldak.
Gadasını Aldığım:Sevgi ifade eden bir cümle.
Ganel:Su Kanalı.
Ganeviz:Kavanoz.
Garsambaç:Rendelenmiş buz üzerine şeker ve şerbet dökülen bir tür soğuk yiyecek.
Gasnaklı Kuş:Kağıt ve kamışla yapılan uçurtma.
Gındırık:Hafif aralık, biraz aralık.
Gıran, Gıranlar:Yaramaz çocuk, yaramazlar (çocuklar için).
Gulle:Bilye, misket.
Gunnamak:Doğurmak (hayvanlar için).
Gurk:Civciv çıkarmak için yumurta üstünde yatan tavuk.
Güdük:Gömlek.
Haggat:Gerçekten

Hambeles:Bir tür yaban mersini.
Hayma:Bahçeye kereste ve çalı kullanılarak yapılan gölgelik.
He, Heye:Evet.
Helke:Kova.
Hevkere:Köy evinin önünde bulunan ve içinde soğan sarımsak gibi sebze yetiştirilen küçük bahçe.
Hoşşik:Dalkavukluk yapan.
İsilik:Bir çeşit alerji.
Kele Bacım:Kardeşim (hanımdan hanıma söylenir).
Kertiş:Kertenkele.
Kirevit:Ahşaptan yapılmış divan.
Küncü:Susam.
Mahluta:Tüm mercimekle pişen mercimek çorbası.
Malamat:Rezil, Kepaze.
Manık:Kedi yavrusu.
Mıllığını Eğmek:Surat asmak.
Miltan:Erkek gömleği.
Mısmıl:Doğru düzgün, doğru dürüst.
Mitil:Yüzsüz yorgan.

Pırtmak:kaçmak,kopmak

Yuka: sığ, yüksek ya da derin olmayan

Yayan yapıldak yola düşmek: Yalın ayak, başı açık yola düşmek

Bu Haber 1321 kez okundu.